Bugüne kadar ticaret bankasıyla ilgili bilgisinden tam olarak emin olmayan Bart Mitchell, “Sanırım ben ticaret bankacılığını müşterilerinin ihtiyaçlarını dinleyen ve problemlerini çözmek için onlara yardım eden modası geçmiş bir bankacılık olarak hatırlıyorum.” diyordu. (Esasında ticaret bankacılığı bundan çok da farklı bir şey değil.)

Bart Mitchell’in emin olduğu konulardan birisi şu ki; yaklaşık dört yıldır faaliyet gösteren, Boston ve New York’taki ofislerinde 22 personeli bulunan Next Street ticaret bankası olmasaydı, şirketi büyük sıkıntılar yaşayacaktı. Mitchell Properties şirketi, son yirmi beş yılın en kötü ticari gayrimenkul ve borç krizine rağmen farklı gelir gruplarının bir arada yaşadığı Boston’un South End bölgesindeki 84 dairelik kat mülkiyeti ve perakende kompleksini finanse etmek için 5.7 milyon dolar teminat vermeyi başardı.

Yeni Piyasa Vergi Kredisi (New Market Tax Credit) olarak bilinen akıllara zarar kamu-özel sektör kredi programı ve Amerikan Bankası aracılığıyla ayarlanan finansman 1.7 milyon dolarlık inşaat borcunu karşıladı ve böylece projenin aylık kredi ödemelerini 20,000 dolar düşürdü. Mitchell Properties için, resesyondan nispeten hasar almadan ayakta kalmakla, iflas eden emlak projeleri listesine girmemek arasındaki fark bu olsa gerek.

Mitchell, “Ne yapardık bilmiyorum, bu programın kabul ettiği projeler genellikle bizimkinden çok daha büyük çapta; fakat Next Street tüm tarafları gayet iyi biliyordu ve parçaları bir araya getirmede başarılıydı.” diyor. Bu ifade, genel olarak 5 milyon dolar ile 50 milyon dolar arasında yıllık gelirle kurulmuş Next Street müşterileri için alışıldık bir nakarattır.

Boston bölgesinde yaklaşık 400 mevsimlik işçiye istihdam sağlayan bir işletme, yenilenmiş toner kutucuklarının önemli tedarikçisi olan bir şirket ve Californiya’nın yeni, sıkı rölanti kurallarına uygun kamyon akülerinin üretimini yapan bir şirketin de aralarında bulunduğu bu tip şirketlerin yönetim kurulu başkanları Next Street bankasının, şirketleri için hayati bir rolü olduğunu söylüyorlar.
Aralarından birkaçı, Fortune dergisine giren 500 büyük şirketlere verilen kadar kaliteli danışmanlık hizmeti ve çok yönlü finansman erişiminin, küçük işletmeleri kredi darboğazına uğratarak ekonomik iyileşme sürecini rayından çıkarabilecek tehdide karşı bir çözüm olabileceği kanaatinde.

Next Street’i büyüleyici kılan asıl niteliği, ülkedeki küçük işletmelere hizmet veren tek ticaret bankası olması. Next Street’in kurucu ortağı İngiltere doğumlu Tim Ferguson “Keşke bizim gibi çalışan daha fazla banka olsaydı. Araştırdık, fakat alternatif enerji ve biyoteknoloji üzerine yoğunlaşan birkaç istisna dışında bize benzeyen herhangi bir banka bulamadık.” diyor. Ticaret bankası kavramı birçok insan için belirsiz bir anlam ifade etse de bir zamanlar dünyadaki en yaygın finansal kurumlar ticaret bankalarıydı: söz gelimi Rothschild, M.M. Warburg, J.P. Morgan, Lazard, Hambros ve Barings.

Büyük ticaret bankaları krallara ve demiryolu baronlarına danışmanlık yaptı, Doğu Hindistan Şirketini (Dutch East India Company) ve Kaliforniya’daki altın çıkarma çalışmalarını finanse etti, Kuzey Denizindeki petrol sondaj çalışmalarını finanse etmek için bonolar çıkardı. Bu büyük gruplardan Rothschild ve Lazard eski yapılarına yaklaşan her türlü alanda faaliyet gösteriyor ve yıllık geliri yarım milyar dolardan aşağı olan bir müşteri ile her ikisi de çalışmıyor.

Bununla birlikte kariyerine Hambros’da başlayan Ferguson, çalıştığı ülkedeki küçük işletmelerin eksikliğini duyduğu asıl şeyin güvenilir bir danışmanlık hizmeti ve sermaye erişimine ilişkin bir ticaret bankası reçetesi olduğunu söylüyor. 52 yaşındaki bankacı, Putnam Investments’da üst düzey yönetici olarak faaliyet göstermesi ve kar amacı gütmeden Boston civarındaki küçük işletmelere danışmanlık hizmetleri yapan kuruluşlarda görev almasından sonra 2005 yılı yazında daha önce benzeri olmayan bir projeyi hayata geçirdi.

Ferguson kaç şirketin sermaye olarak kredi kartı kullandığını öğrendiğinde Sovereign Bank yönetim kurulu üyesi olan, Afrikalı ve Amerikalı üst düzey ticari kredi yöneticilerinden biri olan arkadaşı Ronald L. Walker’ı aradı ve küçük işletmelere yönelik bir ticaret bankası kurma fikri hakkında ne düşündüğünü, bu alanda yeterince talebin olup olmadığını sordu. Walker, “İlk tepkim ‘Ticaret bankası nedir?’ sorusu oldu” diyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor: “Fakat Sovereign’daki işim gereği küçük işletmeleri yakından tanıdığım için ikinci tepkim bu konuyla ilgilenecek birçok işletme olduğu yönündeydi.”

Bugün 50’den fazla müşterisi olan Next Street Bankası, bilhassa girişimcilerle ilk ilişkilerin kurulduğu anda, zamanının çoğunu girişimcileri cesaretlendirmek için harcıyor ki yapacakları faaliyetler konusundaki önyargıları ortadan kalksın. Walker, “Şaşıracaksınız ama işletme sahiplerine şirketlerinin en karlı olduğu alanı sorduğunuzda bu soruya cevap veremiyorlar. En çok geliri hangi alandan elde ettiklerini biliyorlar; fakat maliyet yapılarını ve kar marjlarını analiz ettiğinizde çok farklı bir durum ortaya çıkıyor” diyor. Ticaret bankasının aylık 5.000 ila 25.000 dolarlık fatura kesilen hizmetleri, McKinsey&Company ve Bain şirketlerinin verdiği büyük-resim stratejisi, kurum psikolojisi gibi danışmanlık hizmetlerinin yanı sıra “sağ kol” gibi hareket edecek danışmanlar aracılığıyla da hizmet veriyor. Geçtiğimiz sonbaharda toner kartuşları üreticisi Roxbury Technology şirketinin yönetim kurulu başkanı Beth Williams, üst düzey bir yöneticinin yarım milyon doları zimmetine geçirdiğini anlayınca bununla başa çıkmak için Next Street’ten yardım istedi. Beth Williams, ilk olarak avukatını, ardından da Next Street’i aradığını söylüyor.

Bir diğer müşteri Gentle Giant Taşımacılık Şirketi’nin yönetim kurulu başkanı Larry O’Toole, uzun süredir görev yapan mali işler genel müdürünün işten ayrılması sonrasında işe alım sürecini yönetmesi için Next Street’e başvurdu. O’Toole “Finans eğitimi almadığım için CFO’ya ihtiyaç duyuyorum. 70 tane başvuru sahibinin özgeçmişini inceledim, hepsi harika görünüyordu fakat Next Street’in bulduğu kişi olağanüstüydü. Yıllık 400.000 dolar kazanan bir Fortune 400 CFO’sundan daha üstündü. Böylece büyük bir şirket olma başarısını gerçekleştirmiş oldular.” dedi. İstihdam yaratma konusunda birincil öncelik sermaye olmasına rağmen istihdam oluşturma fikirlerinin çoğunun küçük ölçekli şirketlerden geldiği tahmin ediliyor. Obama yönetimi de Beyaz Saray’da bu konuda toplantılar düzenleyip bankaların kredi verme konusunda cesaretlendirilmesini amaçlayan birkaç program açıklayarak bu görüşü kabul ettiğini gösterdi. Ancak Mitchell Properties örneğinde de olduğu gibi bu programların varlığı, özel sektör şirketlerinin bu programlardan nasıl yararlanacakları konusunda Next Street gibi aracılara ihtiyacı olmadığı anlamına gelmiyor.

Eski ticaret bankalarında olduğu gibi Next Street de kendi sermayesini işe yatırıyor. Yaklaşık 5 milyon dolar tutarındaki başlangıç kredileri doğrudan bankanın bilançosuna yansıtılıyor ve daha sonra 100 milyon dolara ulaşan bu tutar küçük işletme yatırım fonuna aktarılıyor.

Ancak bir fark var ki; Next Street, diğer yatırımcıların da katılımı söz konusu olduğunda, kendi modelinin büyük çaplı projeler için uygulanabileceğini dile getiren tek şirket. Krediler, hibeler ve Goldman Sachs’ın küçük işletmelerin eğitimine yönelik 500 milyon dolar tutarındaki son taahhüdü bile öncelikli olarak yatırım bankasının temelinden geliyor. Bunu sadece yatırım bankacılığı gibi değil bir hayır işi (büyük bir halkla ilişkiler jestidir) gibi de görmek gerekiyor.

Ferguson “Büyük şirketlere uygulanan danışmanlık ve sermaye desteğinin aynısını küçük ölçekli işletmelerin de istediğine inanıyoruz. Fakat şu ana kadar bu konudaki tutum, ‘Muhataplarımız çok küçük, niçin bu alana yönelelim? Bu işten yeterince para kazanamayız,’ şeklinde oldu” diyor. Ülkenin istihdam sorununu ve küçük işletmelere dönük kredi krizini aşabilmek için cazip bir teklifim var: Ticaret bankalarının ne olduğunu yeniden açıklığa kavuşturup bu tarz bankaları yeniden kuralım.