Başkan Obama 71 dakikalık Ulusa Sesleniş konuşmasında, Irak konusunu, gelişigüzel 101 sözcükle geçiştiriverdi. Obama yönetimi, Obama’nın görevi devraldığı ilk günden bu yana, Irak’ın jeostratejik önemini; bilhassa da bu ülkenin jeostratejik önemi ile ABD arasındaki ilgiyi gündeme getirmekten şiddetle kaçındı.

Görüşme ve değerlendirmelerimizin gündem maddeleri arasında yer almasa da, Irak’ın temsil ettiği gerçekliğin zihinlerimizde yer etmesi kaçınılmaz. Zira Amerika’nın Irak’tan çekilmesi şartları değiştirse bile Irak’ın jeostratejik önemini değiştirmeyecek.

Mezopotamya bin yıldır bölgenin odak noktası. Sahip olduğu kaynaklar çok uzak ülkeleri bile etkileyecek nitelikte. Şii ve Sûnniler arasındaki sınır hattı, bölgenin tam ortasından geçip ülkenin başkentini ikiye bölüyor. Irak’ın Kürt vilayetleri İran ile Türkiye arasında ve Irak içindeki dahili düşmanlar içerisinde güçlükle nefes alıyor. Bölgeyi belirsiz bir boşluk içerisinde bırakıp çekilmek Amerika’nın menfaatine olamaz.

Irak’ı, devrimci Cihad hareketiyle yaşanan çatışmadan ayrı düşünmek de mümkün değil. Irak’tan çıkacak sonuç, radikal İslam ile olan savaşın psikolojik dengelerini de etkileyecektir. Özellikle de Irak’tan çekilme süreci, bölgeyi bütünüyle terk etmek olarak mı; yoksa mücadelenin daha başarılı bir noktaya taşınmasını sağlayacak bir adım olarak mı algılanacak, Irak’tan alınacak sonuca göre belirlenecek.

Ne yazık ki Irak, Washington’daki siyasi müzakerelerin büyük bir çoğunluğunda gündem dışında kalıyor. Amerika’nın bölgedeki önemli ülkelerin neredeyse hepsinde özel temsilcileri var. Fakat Irak, bu ülkelerden biri değil. Halbuki Irak’ta yaşanması muhtemel dönüşüm, Amerika’nın bölgedeki gelişmelerle olan ilişkisini şekillendirecek en önemli unsur niteliğinde.

Obama yönetiminin, Amerika’nın stratejik planlarında Irak’ın önemli bir rol oynamaya devam edeceğini seslendirmeye ihtiyacı var. Irak’a üst düzey yetkililerce gerçekleştirilen kısa süreli seyahatler mühim sembolleri barındırmaktadır. Ama neyin sembolleri? Operasyonel süreklilik, İran’ın bir heyula gibi yükseldiği bölgede stratejik manada önem taşıyor.

Savaştan önce İran-Irak dengesi bölgedeki jeopolitik gerçekliğin esasını oluşturuyordu. O zamanlar Bağdat’taki hükümet Sünni bir diktatörlüktü. Savaştan sonra ortaya çıkan ve Şiilerin baskın olduğu demokratik yapı henüz Kürt, Sünni ve Şii unsurlar arasında uygun dengeyi bulamadı. Aynı zamanda İran’la uzun dönem ilişkileri de henüz sağlıklı bir yapıya kavuşmadı. Eğer Şiiler arasında radikaller hâkimiyeti ele geçirir ve Şiiler, Sünni ve Kürt bölgelerinde ağır basıp Tahran’la bir saf oluştururlarsa, bölgede köklü bir denge değişimine hem şahit olacağız hem de kısmen katkıda bulunmuş olacağız.

Irak’taki durum, bilhassa Körfez’deki anahtar ülke Suudi Arabistan, diğer körfez ülkeleri ve İran tarafından finanse edilen Hizbullah’ın devlet içinde Şii bir devlet haline geldiği Lübnan için derin sonuçları olacak. Bu sebepten Irak’ın iç ve dış politikasının makul dönüşümünde Amerika’nın önemli menfaatleri söz konusudur.

Obama yönetimi, İran’la nükleer silahların geliştirilmesine yönelik müzakerelerde çıkmaza girmiş durumda. Nükleer silah meselesi ister diplomasiyle, isterse diğer vasıtalarla çözülmüş olsun, bölge İran ve Irak arasına politik ve stratejik denge sağlanmasından önemli ölçüde etkilenecek. Böyle bir anlaşma olmadığı müddetçe, bölge fitili yakılmış bir yığın patlayıcı üzerinde süresiz yaşama riskini devam ettirmiş olur.

Yönetimin Irak politikasının resmi ifadesi büyük oranda çekilmenin derecesiyle ilgilidir. Hatta Başkan Obama’nın Ulusa Sesleniş konuşmasında Irak’a ayırdığı pay da büyük ölçüde bu yöndeydi. Irak’a davet edilen çok az sayıdaki üst düzey Iraklı lider soğuk bir şekilde karşılandı. Amerika’nın aktif bir diploması oyuncusu olarak kalmaya ihtiyacı var. Varlığının çekilme dışında başka amaçlar taşıdığı anlaşılmalı. Bölge hakkında politik bir kararlılığın olduğu ifade edilmeli. Çıkış stratejisi hayata geçirilirken, çekilmenin strateji bağlamında gerçekleştirilmesini sağlamalıyız.

(Washington Post, 3 Şubat 2010, Henry Kissinger*, Obama’s Iraq policy must be focused on more than withdrawal)